Od bonów skarbowych po kontrakty wieczyste: co posiadasz, ile możesz stracić, kiedy sprzedasz

Spośród ok. 543 tys. niemieckich inwestorów detalicznych, którzy w latach 2019–2023 handlowali certyfikatami turbo, 74,2 proc. zakończyło z łączną stratą – ustalił BaFin. Średnia strata netto na inwestora wyniosła 6358 EUR, a łączna strata netto w ciągu pięciu lat przekroczyła 3,4 mld EUR. Posiadacz bonu skarbowego dostaje natomiast w terminie wykupu wartość nominalną. Część produktów czyni cię pożyczkodawcą lub współwłaścicielem, część daje kontrakt na kupno lub sprzedaż w przyszłości, a część stawia cię po przeciwnej stronie firmy, która sprzedała ci produkt. Ten tekst nie podpowiada, co kupić.

Amerykański bon skarbowy to krótkoterminowy dług rządowy, sprzedawany na okres od czterech do 52 tygodni, z dyskontem lub po wartości nominalnej, od 100 USD, i wykupywany po wartości nominalnej – wyjaśnia TreasuryDirect. Obligacje to również skrypty dłużne, a obligacje korporacyjne wysokodochodowe mają niższy rating i wyższe ryzyko kredytowe niż obligacje o ratingu inwestycyjnym – tłumaczy serwis SEC dla inwestorów Investor.gov. W obligacjach skarbowych chroniących przed inflacją (TIPS) kapitał rośnie wraz z inflacją i maleje przy deflacji, a strona o TIPS jasno określa minimum w terminie wykupu: „Nigdy nie dostaniesz mniej niż pierwotny kapitał”.

Akcjonariusz stoi w kolejce za wierzycielami: w razie likwidacji spółki najpierw spłacani są obligatariusze, potem posiadacze akcji uprzywilejowanych, a akcjonariusze zwykli są „ostatni w kolejce”. Nawet bez upadłości akcje dużych spółek jako grupa traciły średnio mniej więcej w co trzecim roku – zauważa Investor.gov w poradniku o akcjach. Dotkliwe bywają też koszty. Nienotowane fundusze REIT, które posiadają nieruchomości, są niepłynne i zasadniczo nie da się ich łatwo sprzedać na otwartym rynku, a prowizje od sprzedaży i początkowe opłaty za ofertę wynoszą zwykle łącznie ok. 9–10 proc. inwestycji – podaje regulator na stronie o REIT.

Kontrakt terminowy ustala cenę i ilość towaru, który ma zostać kupiony lub sprzedany w przyszłości, choć większość kontraktów jest zamykana przed dostawą. Spekulacja kontraktami terminowymi i opcjami to „zmienne, złożone i ryzykowne przedsięwzięcie, które rzadko jest odpowiednie dla inwestorów indywidualnych” – ostrzega CFTC, a wielu inwestorów indywidualnych „traci wszystkie pieniądze i może być zobowiązanych do zapłaty kwot wyższych niż początkowa inwestycja”. Kontrakt opcyjny na akcje obejmuje zwykle 100 akcji, premia nie podlega zwrotowi, a niektórzy wystawcy opcji narażeni są na „potencjalnie nieograniczone straty” – wynika z biuletynu Investor.gov. Jednostki funduszy surowcowych inwestujących w kontrakty terminowe „mogą w czasie nie odzwierciedlać wartości aktywa bazowego” – zaznacza CFTC w komunikacie ostrzegawczym.

Kontrakt na różnicę kursową (CFD) polega na wymianie różnicy wartości aktywa między otwarciem a zamknięciem pozycji – tak opisuje go CFTC. W marcu 2018 r. unijny urząd ESMA powołał się na krajowe analizy, według których na 74–89 proc. detalicznych rachunków CFD zwykle traci się pieniądze, a średnie straty wynoszą od 1600 do 29 000 EUR na klienta. Tymczasowe środki ESMA ograniczyły dźwignię dla klientów detalicznych – od 30:1 dla głównych par walutowych do 2:1 dla kryptowalut – i wprowadziły automatyczne zamykanie pozycji przy spadku depozytu (margin close-out), ochronę przed ujemnym saldem oraz ostrzeżenie o ryzyku. Obecnie krajowe organy nadzoru stosują własne środki dotyczące CFD z tymi elementami – podał ESMA 24 lutego 2026 r. W USA CFTC w pozwie z 2018 r. zarzuciła jednej z platform, że jej kontrakty CFD były niezgodne z prawem, bo nie były notowane na rynku kontraktów wyznaczonym przez CFTC; to zarzut CFTC, nie rozstrzygnięcie.

Certyfikaty turbo, sprzedawane też jako warranty knock-out lub mini-futures, wygasają natychmiast i zwykle tracą całą wartość, gdy instrument bazowy dotknie bariery knock-out – to całkowita strata, nawet jeśli cena potem pójdzie w kierunku korzystnym dla inwestora – wyjaśnia BaFin. Ok. 70 proc. certyfikatów turbo objętych badaniem było trzymanych krócej niż 24 godziny. Certyfikaty bull i bear BNP Paribas w Szwecji co dzień przywracają natomiast stałą dźwignię. W przykładzie banku po spadku instrumentu bazowego o 3 proc. potrzebny jest wzrost o 5,5 proc., by certyfikat BULL X15 odzyskał pierwotną ekspozycję; bank zaleca trzymanie ich przez jeden dzień (BNP Paribas).

Według BIS w kwietniu 2025 r. obroty na światowym rynku walutowym sięgnęły 9,6 bln USD dziennie. Na amerykańskim detalicznym rynku forex jedynym kontrahentem klienta jest dealer, klienci „mogą także odpowiadać za dodatkowe straty ponad początkowy depozyt”, a dwóch na trzech klientów forex traci pieniądze – podaje CFTC na podstawie rachunków u zarejestrowanych dealerów od II kw. 2021 r. do I kw. 2022 r.

Według oświadczenia pracowników SEC z 27 lutego 2025 r. memecoiny są „zbliżone do przedmiotów kolekcjonerskich”, zwykle mają „ograniczone zastosowanie lub funkcjonalność albo żadnych”, a „ani nabywcy, ani posiadacze memecoinów nie są chronieni przez federalne przepisy o papierach wartościowych” (SEC). W UE rozporządzenie w sprawie rynków kryptoaktywów (Markets in Crypto-Assets Regulation, MiCA) weszło w życie w czerwcu 2023 r.; firmy świadczące już usługi w zakresie kryptoaktywów na podstawie prawa krajowego mogły je kontynuować najpóźniej do 1 lipca 2026 r. (ESMA).

Wieczyste kontrakty terminowe (perpetual futures, perps) nie mają stałego terminu wygaśnięcia, a ich rynek rozwinął się w dużej mierze poza USA, głównie na platformach offshore – podaje CFTC w swoim stanowisku. Według CFTC każda klasa aktywów wymaga odrębnej oceny, a kontrakty wieczyste są „prawdopodobnie szczególnie nieodpowiednie dla produktów rolnych”. Gdy giełdy przekształcają istniejące kontrakty typu perpetual, warunki pracowników CFTC obejmują wcześniejsze powiadomienie, możliwość zamknięcia pozycji i informacje o ryzyku (listy z 12 czerwca i 5 października 2026 r.). Jeśli kontrakty wieczyste spełniają unijną definicję CFD, obowiązują środki krajowe, w tym limity dźwigni i ochrona przed ujemnym saldem – wskazuje ESMA.

Tokenizowany papier wartościowy jest zapisany w całości lub częściowo w sieci kryptograficznej, a jego forma „nie wpływa na stosowanie federalnych przepisów o papierach wartościowych” – stwierdzono w oświadczeniu pracowników SEC z 28 stycznia 2026 r. Tokeny wyemitowane przez niepowiązane podmioty trzecie mogą, ale nie muszą dawać posiadaczom praw do bazowego papieru wartościowego i mogą narażać ich na ryzyka samego emitenta tokena, takie jak upadłość.

Według komunikatu Securitize o uruchomieniu funduszu fundusz BUIDL BlackRocka, uruchomiony 20 marca 2024 r. dla inwestorów kwalifikowanych z minimalną kwotą 5 mln USD, inwestuje wszystkie aktywa w gotówkę, amerykańskie bony skarbowe i transakcje repo i dąży do stabilnej wartości 1 USD za token, której – jak zastrzega – nie zawsze może utrzymać. Tokeny od startu można było przenosić 24/7/365, ale tylko między wcześniej zatwierdzonymi inwestorami.

W USA w niektórych ofertach zwolnionych z rejestracji, w tym ofertach funduszy prywatnych, mogą uczestniczyć tylko inwestorzy akredytowani: m.in. osoby z dochodem powyżej 200 000 USD (300 000 USD wraz z małżonkiem) w każdym z dwóch ostatnich lat, które w uzasadniony sposób oczekują takiego samego dochodu w tym roku, lub z majątkiem netto powyżej 1 mln USD bez głównego miejsca zamieszkania. Takie oferty nie muszą zawierać określonych w przepisach ujawnień, a „możesz stracić całą inwestycję” – ostrzega biuletyn o inwestorach akredytowanych. Obligacje strukturyzowane, emitowane przez instytucje finansowe, wiążą zwrot z indeksem, akcją lub stopą procentową; biuletyn Investor.gov o obligacjach strukturyzowanych zastrzega, że ochrona kapitału, jeśli jest oferowana, „podlega ryzyku kredytowemu instytucji finansowej będącej emitentem”, a „płynny rynek obligacji strukturyzowanych nie istnieje”.