Co naprawdę stoi za twoimi pieniędzmi? Od złotych monet przez dolara fiducjarnego do stablecoinów

Banknotów Rezerwy Federalnej nie można wymienić na złoto od 30 stycznia 1934 r., a na srebro od lat 60. – podaje Rezerwa Federalna. Emitenci dolarowych stablecoinów, czyli kryptotokenów zaprojektowanych tak, by były warte 1 USD, kupili w 2025 r. amerykańskie bony skarbowe za 33 mld USD – szacuje opracowanie robocze BIS.

Złoto i srebro są ciężkie, więc zamiast nosić kruszec ze sobą, wygodniej było zdeponować go w banku i obracać kwitami potwierdzającymi prawo własności – wyjaśnia MFW w materiale z września 2012 r. „Każdy, kto chciał, mógł pójść do banku i odebrać kruszec, który stał za banknotem”. Z czasem, jak pisze MFW, „papierowe roszczenie na kruszec zostało od kruszcu oddzielone”.

W USA zerwanie nastąpiło w dwóch krokach. Gold Reserve Act, ustawa podpisana 30 stycznia 1934 r., przeniosła całe złoto monetarne do Departamentu Skarbu. Jego posiadacze otrzymali w zamian gotówkę po 35 USD za uncję, co obniżyło złotą wartość dolara do 59 proc. poziomu 20,67 USD ustalonego w 1900 r. Sekcje 5 i 6 ustawy zakazały Departamentowi Skarbu i instytucjom finansowym wymiany dolarów na złoto. Amerykanie nie mogli już wymienić banknotów na kruszec. Zagraniczne rządy – nadal tak.

W czasie II wojny światowej, w lipcu 1944 r., konferencja w Bretton Woods powołała MFW do nadzorowania systemu stałych kursów walutowych opartego na dolarze amerykańskim i złocie. Inne waluty miały kurs stały wobec dolara, a dolar był wyrażony w złocie po ustalonej przez Kongres cenie 35 USD za uncję. Według historyków Departamentu Stanu w latach 60. USA nie miały już dość złota, by przy tym kursie pokryć dolary krążące po świecie. 15 sierpnia 1971 r. decyzją Richarda Nixona zawieszono wymienialność. „Zagraniczne rządy nie mogły już wymieniać swoich dolarów na złoto; w efekcie międzynarodowy system monetarny stał się systemem fiducjarnym” – czytamy na stronie historycznej Rezerwy Federalnej.

Amerykańskie dokumenty odnotowują dwa kroki podjęte z Arabią Saudyjską w 1974 r. Powołanie Wspólnej Komisji ds. Współpracy Gospodarczej ogłoszono podczas wizyty księcia Fahda w Waszyngtonie 8 czerwca 1974 r. W poufnej depeszy ambasady z 12 grudnia 1974 r. poinformowano, że Saudyjska Agencja Monetarna (Saudi Arabian Monetary Agency) zgodziła się na eksperymentalny zakup – za pośrednictwem Rezerwy Federalnej – znacznej dodatkowej części grudniowej emisji Departamentu Skarbu. Według depeszy ze strony saudyjskiego gubernatora padła zgoda na nową, poufną relację z działem Departamentu Skarbu odpowiedzialnym za zaciąganie długu, wraz z prośbą, by porozumienie realizował Bank Rezerwy Federalnej w Nowym Jorku. W tej samej depeszy odnotowano zaskakującą saudyjską decyzję, podjętej 11 grudnia, by ropę sprzedawać wyłącznie za dolary.

Według danych TIC Departamentu Skarbu USA Arabia Saudyjska miała na koniec sierpnia 2026 r. amerykańskie papiery skarbowe warte 141,2 mld USD, a Japonia, największy zagraniczny posiadacz – 1 068,3 mld USD. Dolar stanowił w 2024 r. 58 proc. ujawnionych światowych rezerw walutowych, a euro 20 proc. – wynika z opracowania ekonomistów Rezerwy Federalnej.

Dolarowy stablecoin działa pod jednym względem jak dawny banknot zabezpieczony złotem: oddajesz 1 USD, dostajesz token wart 1 USD, a emitent obiecuje odkupić go z powrotem. Różnica tkwi w tym, co stoi za tokenem. Według tego samego opracowania Fed ok. 99 proc. kapitalizacji rynku stablecoinów jest powiązane z dolarem. Tether, emitent tokena USDT, wykazał na 30 czerwca 2026 r. rezerwy o łącznej wartości 187,75 mld USD wobec 183,64 mld USD zobowiązań. To poświadczenie BDO na określony dzień, a nie pełny audyt. Największą pozycją były amerykańskie bony skarbowe, ale w rezerwach znalazły się też złoto, bitcoin, akcje i pożyczki zabezpieczone.

Rezerwy USDC, tokena spółki Circle, to głównie transakcje repo na papierach skarbowych, amerykańskie papiery skarbowe i gotówka. Według raportu z badania na 31 sierpnia 2026 r. w obiegu było USDC za 73,32 mld USD, a rezerwy wynosiły 73,40 mld USD. Większość z nich, 62,32 mld USD, znajdowała się w Circle Reserve Fund, rządowym funduszu rynku pieniężnego, który trzyma amerykańskie papiery skarbowe, transakcje repo na tych papierach i gotówkę. Reszta to głównie gotówka w regulowanych instytucjach finansowych. Znaczna część pieniędzy stojących za każdym tokenem trafia więc do krótkoterminowego długu rządu USA albo jest nim zabezpieczona. To samo opracowanie robocze BIS szacuje, że aktywa dolarowych stablecoinów przekroczyły do grudnia 2025 r. 270 mld USD.

Nie wszystkie stablecoiny będą objęte tymi przepisami, a wymogi dotyczące rezerw nie usuwają ryzyka, że w warunkach napięć posiadacze nie zdołają wymienić tokenów po 1 USD – jak pokazał spadek USDC do 86 centów w marcu 2023 r.

Opracowanie ekonomistów Rezerwy Federalnej określa stablecoiny jako zobowiązanie podatne na run, czyli masowe wycofywanie środków. Gdy 10 marca 2023 r. Silicon Valley Bank został objęty przymusową restrukturyzacją, Circle podał, że nie może wypłacić ulokowanych tam 3,3 mld USD rezerw USDC, czyli ok. 8 proc. całości. W najgorszym momencie USDC był wyceniany na 86 centów za dolara; presja zelżała, gdy władze USA ogłosiły pełną ochronę wszystkich deponentów SVB. Według FSOC TerraUSD miał utrzymywać wartość bez rezerw w aktywach spoza świata kryptowalut. W maju 2022 r. jego cena spadła niemal do zera. BIS ocenił w czerwcu 2025 r., że stablecoiny nie spełniają wymogów, by stać się filarem systemu monetarnego, jeśli zestawić je z trzema głównymi testami: jednolitości, elastyczności i integralności.

W 1921 r. pojawiła się propozycja Henry'ego Forda, by rządowy projekt hydroenergetyczny w Muscle Shoals sfinansować emisją pieniądza o wartości 30 mln USD zamiast obligacji. „W systemie walutowym standardem byłaby określona ilość energii wydatkowanej przez jedną godzinę, równa jednemu dolarowi” – to słowa Forda według relacji dziennika New-York Tribune z 4 grudnia 1921 r. o tym planie. Plan zyskał poparcie Thomasa Edisona w wypowiedziach, które The New York Times opublikował 6 grudnia 1921 r.

Według amerykańskiej Agencji Informacji Energetycznej (EIA) systemy magazynowania zużywają przy ładowaniu więcej energii elektrycznej, niż mogą oddać przy rozładowaniu, a koszt dostaw energii elektrycznej zmienia się z minuty na minutę. O samym pieniądzu BIS napisał w czerwcu 2018 r., że „istotą dobrego pieniądza zawsze było zaufanie do stabilności jego wartości”, a pieniądz musi rosnąć razem z gospodarką i być dostarczany elastycznie.