Wat staat er eigenlijk achter je geld? Van gouden munten via fiatdollars naar stablecoins

Federal Reserve-biljetten zijn sinds 30 januari 1934 niet meer inwisselbaar voor goud en sinds de jaren zestig ook niet meer voor zilver, aldus de Federal Reserve. Uitgevers van dollarstablecoins, cryptotokens die zijn ontworpen om steeds $1 waard te blijven, kochten in 2025 voor $33 mld. aan Amerikaans kortlopend schatkistpapier (Treasury bills), schat een werkdocument van de BIS.

Goud en zilver zijn zwaar. In plaats van het metaal mee te slepen, vonden mensen het handiger om het bij banken in bewaring te geven en te handelen in biljetten die het eigendom ervan vastlegden, schrijft het IMF in een uitleg uit september 2012. “Wie wilde, kon naar de bank gaan en het edelmetaal ophalen dat achter het biljet stond.” Uiteindelijk, aldus het IMF, “werd de papieren vordering op het edelmetaal losgekoppeld van het metaal”.

In de VS gebeurde die breuk in twee stappen. De Gold Reserve Act, ondertekend op 30 januari 1934, bracht al het monetaire goud onder bij het Amerikaanse ministerie van Financiën (Treasury). Houders kregen er geld voor tegen $35 per troy ounce, waardoor de goudwaarde van de dollar daalde tot 59% van het niveau van $20,67 dat in 1900 was vastgesteld. Artikel 5 en 6 verboden de Treasury en financiële instellingen nog langer dollars in te wisselen voor goud. Amerikanen konden hun biljetten niet meer omruilen. Buitenlandse overheden nog wel.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog richtte de conferentie van Bretton Woods in juli 1944 het IMF op, dat moest toezien op een stelsel van vaste wisselkoersen rond de Amerikaanse dollar en goud. Andere valuta's werden vastgezet tegenover de dollar, en de dollar werd uitgedrukt in goud tegen de door het Congres vastgestelde prijs van $35 per troy ounce. In de jaren zestig had de VS volgens de historici van het State Department niet genoeg goud meer om alle dollars die wereldwijd in omloop waren tegen die koers te dekken. Op 15 augustus 1971 schortte Richard Nixon de inwisselbaarheid op. “Buitenlandse overheden konden hun dollars niet langer inwisselen voor goud; in feite werd het internationale monetaire stelsel een fiatstelsel”, schrijft de historische website van de Federal Reserve.

Amerikaanse archieven documenteren in 1974 twee stappen met Saudi-Arabië. Tijdens het bezoek van prins Fahd aan Washington werd op 8 juni 1974 een Gezamenlijke Commissie voor Economische Samenwerking aangekondigd. In een vertrouwelijk ambassadetelegram van 12 december 1974 meldden Amerikaanse functionarissen dat het Saudi Arabian Monetary Agency had ingestemd met een experimentele aankoop, via de Federal Reserve, van een aanzienlijk extra deel van een Amerikaanse staatslening-uitgifte in december. De Saudische gouverneur aanvaardde een nieuwe vertrouwelijke relatie met de financieringsafdeling van de Treasury en vroeg om de afspraak te laten uitvoeren door de Federal Reserve Bank of New York. Hetzelfde telegram meldde een verrassend Saudisch besluit van 11 december om olie voortaan alleen nog in dollars te verkopen.

Saudi-Arabië had eind augustus 2026 voor $141,2 mld. aan Amerikaanse staatsobligaties in handen, blijkt uit de TIC-gegevens van de Treasury, tegen $1.068,3 mld. voor Japan, de grootste buitenlandse houder. De dollar was in 2024 goed voor 58% van de bekendgemaakte wereldwijde valutareserves, volgens een notitie van stafleden van de Federal Reserve, tegen 20% voor de euro.

Een dollarstablecoin lijkt in één opzicht op een ouderwets door goud gedekt biljet: je geeft $1, krijgt een token van $1 en de uitgever belooft het terug te wisselen. Het verschil zit in wat er achter de token staat. Volgens dezelfde notitie van de Fed is ongeveer 99% van de marktwaarde van stablecoins gekoppeld aan de dollar. Tether, uitgever van de USDT-token, rapporteerde per 30 juni 2026 totale reserves van $187,75 mld. tegenover $183,64 mld. aan verplichtingen. Dat blijkt uit een momentopname van BDO, geen volledige accountantscontrole. De grootste post was Amerikaans kortlopend schatkistpapier, maar de reserves bevatten ook goud, bitcoin, aandelen en leningen met onderpand.

De reserves van Circle voor USDC zitten vooral in repo's met Amerikaans staatspapier als onderpand, Amerikaanse staatsobligaties en contanten. Per 31 augustus 2026 stond er volgens het onderzoeksrapport voor $73,32 mld. aan USDC uit, tegenover $73,40 mld. aan reserves. Het grootste deel daarvan, $62,32 mld., zat in het Circle Reserve Fund, een geldmarktfonds voor overheidspapier dat Amerikaanse staatsobligaties, repo's op staatspapier en contanten aanhoudt. De rest stond vooral als contanten bij financiële instellingen onder toezicht. Veel van het geld achter elke token komt dus terecht in kortlopende Amerikaanse staatsschuld, of wordt erdoor gedekt. Hetzelfde werkdocument van de BIS schat dat de activa van dollarstablecoins in december 2025 boven de $270 mld. uitkwamen.

Niet elke stablecoin valt onder deze regels, en reservevereisten nemen het risico niet weg dat houders in een stressituatie niet tegen $1 kunnen inwisselen, zoals de daling van USDC tot 86 dollarcent in maart 2023 liet zien.

Een notitie van stafleden van de Federal Reserve noemt stablecoins een verplichting die gevoelig is voor een run. Toen Silicon Valley Bank op 10 maart 2023 in afwikkeling ging, meldde Circle dat het $3,3 mld. aan USDC-reserves die daar stonden niet kon opnemen, ongeveer 8% van het totaal. Op het dieptepunt noteerde USDC 86 dollarcent; de druk nam af toen de Amerikaanse autoriteiten bekendmaakten dat alle deposanten van SVB volledig beschermd zouden worden. TerraUSD was volgens de FSOC ontworpen om zijn waarde te behouden zonder reserves buiten crypto. In mei 2022 zakte de koers tot bijna nul. De BIS stelde in juni 2025 dat stablecoins tekortschieten als pijler van het monetaire stelsel, gemeten aan de drie belangrijkste toetsen: eenheid (singleness), elasticiteit en integriteit.

In 1921 stelde Henry Ford voor het waterkrachtproject van de overheid bij Muscle Shoals te financieren met $30 mln. aan geld in plaats van met obligaties. “Onder het geldstelsel zou de standaard een bepaalde hoeveelheid energie zijn, een uur lang geleverd, die gelijk zou zijn aan één dollar,” zei Ford volgens het verslag van de New-York Tribune van 4 december 1921 over zijn plan. Thomas Edison steunde het plan in uitspraken die The New York Times op 6 december 1921 publiceerde.

Opslagsystemen verbruiken meer elektriciteit bij het opladen dan ze bij het ontladen kunnen leveren, aldus de US Energy Information Administration (EIA), en de kosten om elektriciteit te leveren veranderen van minuut tot minuut. Over geld zelf schreef de BIS in juni 2018 dat “de kern van goed geld altijd vertrouwen in de stabiliteit van de waarde is geweest”, en dat geld moet kunnen meegroeien met de economie en elastisch moet worden aangeboden.