Zo bepalen centrale banken de rente: wat de Fed, de ECB en de Bank of Japan besluiten

De Fed, de ECB en de Bank of Japan, die eind oktober 2026 alle drie beleidsvergaderingen houden, beslissen elk via een ander comité en mikken elk op een andere overnight-rente. Het Federal Open Market Committee (FOMC) van de Amerikaanse Federal Reserve vergadert op 27-28 oktober 2026, de Raad van Bestuur van de Europese Centrale Bank op 28-29 oktober en de Policy Board van de Bank of Japan op 29-30 oktober. Alle drie gebruiken ook eigen transacties om de marktrentes in lijn te brengen.

Het FOMC heeft 12 stemgerechtigde leden: de zeven leden van de Board of Governors van de Fed, de president van de New York Fed en vier van de 11 andere presidenten van de Reserve Banks, die per termijn van een jaar rouleren. Presidenten zonder stemrecht in dat jaar wonen de vergaderingen wel bij en nemen deel aan de discussie. Het comité heeft acht geplande vergaderingen per jaar, waarin het de economische en financiële omstandigheden bespreekt en over de koers van het beleid beslist (kalender 2026).

Op 16 september 2026 besloot het FOMC met 12 tegen 0 stemmen de doelbandbreedte voor de federal funds rate met een kwart procentpunt te verhogen, tot 3,75-4,00% (in de verklaring genoteerd als 3-3/4 to 4 percent). Volgens het comité helpt de verhoging de inflatie sneller terug te brengen naar het doel van 2%. In het overzicht van eerdere stappen van de Fed staat die als de enige wijziging tot nu toe in 2026; de bandbreedte lag sinds 11 december 2025 op 3,50-3,75%.

In een Implementation Note van dezelfde dag verhoogde de Board of Governors de rente die de Fed betaalt op de reservetegoeden van banken (IORB), en droeg het FOMC de Open Market Desk van de New York Fed op om zo nodig openmarkttransacties uit te voeren om de federal funds rate binnen de nieuwe bandbreedte te houden. De Board keurde ook een verhoging met een kwart procentpunt van de rente op primair krediet (primary credit rate) goed. Alles ging in op 17 september 2026.

De reporente is gelijk aan de bovenkant van de doelbandbreedte, de aanbodrente voor reverse repo aan de onderkant. Permanente repotransacties helpen volgens de Fed de rentes aan de bovenkant te begrenzen. Van de drie instrumenten van monetair beleid die de Fed noemt, is het FOMC verantwoordelijk voor de openmarkttransacties, terwijl de Board het disconto en de reserveverplichtingen vaststelt.

In het eurogebied wordt het monetaire beleid bepaald door de Raad van Bestuur van de ECB, die bestaat uit de zes leden van de directie van de ECB en de presidenten van de nationale centrale banken in het eurogebied. De raad neemt elke zes weken beleidsbesluiten. Prijsstabiliteit is de hoofddoelstelling van de ECB, en de Raad van Bestuur streeft op middellange termijn naar een inflatie van 2%. De ECB noemt het vaststellen van haar beleidsrentes haar belangrijkste instrument. Meestal voeren de nationale centrale banken de besluiten uit, bijvoorbeeld door in herfinancieringstransacties geld uit te lenen aan commerciële banken.

De andere twee basisrentes liggen hoger. De herfinancieringsrente is wat banken betalen om in wekelijkse transacties bij de ECB te lenen tegen een breed scala aan onderpand; de rente op de marginale beleningsfaciliteit geldt voor overnight-leningen, eveneens tegen onderpand. Sinds 18 september 2024 ligt de herfinancieringsrente 0,15 procentpunt boven de depositorente, en de rente op de marginale beleningsfaciliteit 0,25 procentpunt boven de herfinancieringsrente.

Volgens de eigen tabel van de ECB staat de depositorente met ingang van 16 september 2026 op 2,50%, de herfinancieringsrente op 2,65% en de rente op de marginale beleningsfaciliteit op 2,90%. De depositorente stond al vanaf 12 maart 2025 op hetzelfde niveau van 2,50%, waarna verlagingen haar terugbrachten tot 2,25% vanaf 23 april 2025 en 2,00% vanaf 11 juni 2025. Ze werd verhoogd tot 2,25% vanaf 17 juni 2026 en weer tot 2,50% vanaf 16 september 2026.

De Bank of Japan Act richt het monetaire beleid van de bank op prijsstabiliteit, als middel om een gezonde ontwikkeling van de Japanse economie te ondersteunen. In januari 2013 legde de bank haar doel voor prijsstabiliteit vast op 2%, gemeten als de verandering van de consumentenprijsindex ten opzichte van een jaar eerder. De besluiten liggen bij de Policy Board van negen leden (de gouverneur, twee vicegouverneurs en zes andere leden), die acht keer per jaar een tweedaagse monetaire beleidsvergadering houdt en bij meerderheid van stemmen besluit (overzicht van het monetaire beleid).

De raad stelt een richtlijn vast voor de geldmarkttransacties tot de volgende vergadering. Op 18 september 2026 besloot de raad met 7 tegen 2 stemmen dat de bank “de ongedekte overnight-callrente zal aanmoedigen om rond 1,25 procent te blijven” (verklaring), met ingang van 24 september. Met dezelfde 7 tegen 2 stemmen stelde de raad de rente op de aanvullende depositofaciliteit (complementary deposit facility), die wordt betaald over de rekening-couranttegoeden van banken bij de Bank of Japan buiten de verplichte reserves, vast op 1,25%, en de basisleningsrente (basic loan rate) op 1,5%. Daarna bepaalt de bank hoeveel geld zij in haar dagelijkse markttransacties verschaft of afroomt, en met welke instrumenten, om de richtlijn te halen.

De Fed beschrijft een keten die loopt van de federal funds rate naar andere kortetermijnrentes, wisselkoersen, langetermijnrentes en de hoeveelheid geld en krediet, en van daaruit naar bredere grootheden zoals werkgelegenheid, productie en de prijzen van goederen en diensten. De versie van de ECB is korter: haar beleidsrentes beïnvloeden de financieringsvoorwaarden en de economische ontwikkeling, en helpen zo de inflatie op het doel te houden.