Jak banki centralne ustalają stopy procentowe: o czym decydują Fed, EBC i Bank Japonii

Fed, EBC i Bank Japonii, które pod koniec października 2026 r. mają posiedzenia w sprawie polityki pieniężnej, decydują w ramach różnych gremiów i celują w różne stopy overnight. Federalny Komitet Otwartego Rynku (FOMC) amerykańskiej Rezerwy Federalnej zbiera się 27–28 października 2026 r., Rada Prezesów Europejskiego Banku Centralnego 28–29 października, a Rada Polityki (Policy Board) Banku Japonii 29–30 października. Wszystkie trzy banki przeprowadzają też własne operacje, by sprowadzić stopy rynkowe do pożądanego poziomu.

FOMC ma 12 członków z prawem głosu: siedmiu członków Rady Gubernatorów Fed, prezesa Fed z Nowego Jorku oraz czterech z pozostałych 11 prezesów regionalnych Banków Rezerwy Federalnej, którzy rotacyjnie obejmują roczne kadencje. Prezesi bez prawa głosu w danym roku także uczestniczą w posiedzeniach i biorą udział w dyskusji. Komitet ma osiem planowych posiedzeń w roku, na których ocenia sytuację gospodarczą i finansową oraz decyduje o nastawieniu polityki pieniężnej (kalendarz na 2026 r.).

16 września 2026 r. FOMC jednogłośnie, stosunkiem głosów 12:0, podniósł przedział docelowy stopy funduszy federalnych o ćwierć punktu procentowego, do 3,75–4,00 proc. (w komunikacie zapisany jako od 3 i 3/4 do 4 proc.). Według komitetu podwyżka miała pomóc szybciej sprowadzić inflację do celu 2 proc. W tabeli dotychczasowych zmian Fed wykazuje ją jako jedyną zmianę w 2026 r.; od 11 grudnia 2025 r. przedział wynosił 3,50–3,75 proc.

W nocie wykonawczej (Implementation Note) wydanej tego samego dnia Rada Gubernatorów podniosła oprocentowanie sald rezerw banków (IORB), a FOMC polecił wydziałowi operacji otwartego rynku (Open Market Desk) w Fed z Nowego Jorku prowadzenie operacji otwartego rynku w zakresie potrzebnym do utrzymania stopy funduszy federalnych w nowym przedziale. Rada zatwierdziła też podwyżkę stopy kredytu podstawowego (primary credit) o ćwierć punktu. Wszystkie zmiany weszły w życie 17 września 2026 r.

Stopa repo odpowiada górnej granicy przedziału docelowego, a oprocentowanie operacji reverse repo – dolnej. Według Fed stałe operacje repo pomagają wyznaczyć sufit dla stóp. Spośród trzech narzędzi polityki pieniężnej wymienianych przez Fed za operacje otwartego rynku odpowiada FOMC, a stopę dyskontową i wymogi rezerwowe ustala Rada Gubernatorów.

W strefie euro politykę pieniężną ustala Rada Prezesów EBC, w której skład wchodzi sześciu członków Zarządu EBC oraz prezesi krajowych banków centralnych strefy euro. Decyzje w sprawie polityki pieniężnej zapadają co sześć tygodni. Podstawowym celem EBC jest stabilność cen, a Rada Prezesów dąży do inflacji na poziomie 2 proc. w średnim okresie. Ustalanie stóp procentowych EBC określa jako swój główny instrument. Decyzje wykonują zwykle krajowe banki centralne, na przykład udzielając kredytów bankom komercyjnym w operacjach refinansujących.

Dwie pozostałe podstawowe stopy są od niej wyższe. Stopa podstawowych operacji refinansujących to koszt, jaki banki płacą za pożyczki z EBC w cotygodniowych operacjach pod szeroki zakres zabezpieczeń; stopa kredytu w banku centralnym dotyczy pożyczek overnight, również pod zabezpieczenie. Od 18 września 2024 r. stopa podstawowych operacji refinansujących jest o 0,15 pkt proc. wyższa od stopy depozytu w banku centralnym, a stopa kredytu w banku centralnym – o 0,25 pkt proc. wyższa od stopy podstawowych operacji refinansujących.

Według tabeli EBC stopa depozytu w banku centralnym wynosi 2,50 proc. od 16 września 2026 r., stopa podstawowych operacji refinansujących 2,65 proc., a stopa kredytu w banku centralnym 2,90 proc. Stopa depozytowa była na tym samym poziomie 2,50 proc. od 12 marca 2025 r., zanim obniżki sprowadziły ją do 2,25 proc. od 23 kwietnia 2025 r. i do 2,00 proc. od 11 czerwca 2025 r. Od 17 czerwca 2026 r. podniesiono ją do 2,25 proc., a od 16 września 2026 r. z powrotem do 2,50 proc.

Ustawa o Banku Japonii podporządkowuje politykę pieniężną banku stabilności cen jako sposobowi wspierania zdrowego rozwoju japońskiej gospodarki. W styczniu 2013 r. bank ustalił cel w zakresie stabilności cen na 2 proc., mierzony roczną zmianą indeksu cen konsumpcyjnych. Decyzje należą do dziewięcioosobowej Rady Polityki (Policy Board), w której zasiadają prezes, dwóch wiceprezesów i sześciu innych członków. Rada zbiera się na posiedzeniach w sprawie polityki pieniężnej osiem razy w roku, każdorazowo na dwa dni, i decyduje większością głosów (zarys polityki pieniężnej).

Rada ustala wytyczną dla operacji na rynku pieniężnym na okres do kolejnego posiedzenia. 18 września 2026 r. stosunkiem głosów 7:2 zdecydowała, że bank będzie dążył do utrzymania niezabezpieczonej stopy overnight na rynku międzybankowym (call rate) na poziomie ok. 1,25 proc. – jak podano w komunikacie – ze skutkiem od 24 września. Tą samą większością 7:2 ustaliła oprocentowanie uzupełniającego instrumentu depozytowego (complementary deposit facility), naliczane od sald rachunków bieżących banków w Banku Japonii poza rezerwą obowiązkową, na 1,25 proc., a podstawową stopę kredytową (basic loan rate) na 1,5 proc. Następnie bank decyduje, ile pieniądza dostarczyć lub wchłonąć w codziennych operacjach rynkowych i jakimi instrumentami się posłużyć, by zrealizować wytyczną.

Fed opisuje łańcuch, który prowadzi od stopy funduszy federalnych do innych krótkoterminowych stóp procentowych, kursów walutowych, długoterminowych stóp procentowych oraz ilości pieniądza i kredytu, a stamtąd do szerszych wielkości, takich jak zatrudnienie, produkcja oraz ceny towarów i usług. Wersja EBC jest krótsza: stopy polityki pieniężnej wpływają na warunki finansowania i sytuację gospodarczą, a przez to pomagają utrzymać inflację na poziomie celu.